Column Chris van den Berg, fractievoorzitter CDA

Adieu Dries

De afgelopen twee weken stonden twee gebeurtenissen in de landelijke politiek in het centrum van de aandacht. Pieter Omtzigt trok zich op een niet al te elegante wijze terug uit de besprekingen over een nieuw kabinet. En oud-premier Dries van Agt kwam te overlijden. Wat de actie van Pieter tot gevolg zal hebben zal de toekomst uitwijzen. Van het leven van Dries van Agt kan nu de balans worden opgemaakt. 

Nu is het niet aan mij om dat te doen. Anderen zijn daartoe zeker beter bekwaam. En dat hebben diverse auteurs ook gedaan. Voor mij liggen zes boeken en boekjes die elk op hun manier over van Agt gaan. Wat opvalt is dat vier daarvan vooral de politieke kant van de politicus van Agt als onderwerp hebben. De andere twee staan echter vol met cartoons over Dries, deels ook over diens medepolitici Joop den Uyl, Hans Wiegel en Ruud Lubbers. De titels spreken voor zich: “Bij ons in het dorp” en “Dries op de fiets”. Zonder enige twijfel kan worden gesteld dat deze vier mannen het grootste stempel hebben gedrukt op de landelijke politiek van de jaren ‘70 en ‘80 van de vorige eeuw. Legendarisch zijn de discussies en debatten die zij met elkaar hebben gevoerd. Veel daarvan staan mij, ook na bijna 50 jaar, nog levendig voor de geest. Mijn persoonlijke oordeel is dat de huidige debatcultuur qua niveau niet in de schaduw staat van die van toen.

De katholiek Van Agt kwam als een relatieve buitenstaander in de politiek. Hij werd minister van justitie in de kabinetten Biesheuvel en daarna in het vechtkabinet den Uyl. Dat was in de tijd dat je nog jurist moest zijn om het tot zo’n ministerschap te kunnen schoppen. Zijn grootste politieke tegenstander was de gedreven politicus en ex-calvinist den Uyl. Het streven van den Uyl was om de christendemocratische partijen uit het centrum van de politiek te verdrijven. Van Agt werd juist met Piet Steenkamp en Bob Goudzwaard één van de peetvaders van het CDA, de fusiepartij van de katholieke KVP, de (hervormde) CHU en de (gereformeerde) ARP. Hij werd de eerste lijsttrekker van het CDA. Beroemd is zijn uitspraak: “Wij buigen niet naar links en wij buigen niet naar rechts.” Hoewel de PvdA de verkiezingen met een grote zetelwinst won, lukte het niet om een PvdA-CDA-kabinet te formeren. De PvdA stelde zo veel voorwaarden aan het CDA, dat van Agt besloot met Wiegel te gaan praten, om te zien of een kabinet met de VVD mogelijk was. Iconisch is de foto van Dries en Hans, samen gezeten aan een tafeltje in een Haags restaurant, schaars verlicht door een schemerlamp, met een fles goede wijn (was Plasterk maar op deze manier met Pieter Omtzigt in gesprek gegaan…).

Wat mij verder vooral is bijgebleven zijn twee zaken. Van Agt kwam op voor ethiek, normen en waarden in de politiek. En Dries was een fervent wielrenner. Een minister die gewoon mens was. Een bijzondere minister en een bijzonder mens. 

Adieu Dries!